Reza Pahlavi, zoon van de laatste sjah van Iran, profileert zich als mogelijke hervormer.

Nu de roep om een nieuw regime in Iran steeds luider klinkt, is er één man die na decennia ballingschap opnieuw uit de schaduw treedt. Reza Pahlavi (65) - de voormalige kroonprins en zoon van de laatste sjah van Iran - profileert zich nadrukkelijk als de beste opvolger. Maar zijn rol en ambities blijven vaag. Wie is Reza Pahlavi en hoe groot is zijn invloed binnen Iran echt? "Ga de straat op en schreeuw uw eisen, als een verenigd front." Met die boodschap riep Reza Pahlavi de Iraanse bevolking op om te blijven protesteren tegen het regime. Al sinds het begin van de protesten roept hij zijn steun en bewondering uit voor de Iraanse bevolking. En hij bedankt in zijn vele posts op sociale media ook de Amerikaanse president Donald Trump voor zijn belofte om het Iraanse regime ter verantwoording te roepen. Ook vorig jaar, toen de spanningen tussen Iran en Israël oplaaiden, dook Reza Pahlavi al verschillende keren op. Hij presenteerde zich toen op sociale media zelfs als de toekomstige redder van Iran: "Vandaag stel ik me ten dienste van mijn landgenoten om hen te leiden op weg naar vrede en naar een democratie", schreef hij toen op X. Wie was de sjah?  De vader van Reza Pahlavi, Mohammad Reza Pahlavi, was de laatste sjah (koning) van Iran en regeerde het land van 1941 tot 1979. Zijn regime was pro-Westers en sterk gericht op modernisering. Zo kregen vrouwen meer rechten, zoals toegang tot onderwijs. Tegelijkertijd was het bewind autoritair en werd het geassocieerd met onderdrukking, marteling en machtsmisbruik. In 1979 kwam er een einde aan het regime van de sjah tijdens de Iraanse Revolutie. Ayatollah Khomeini greep de macht en riep een islamitische republiek uit. Maar hoe reëel is een terugkeer? Zijn voeling met de Iraanse bevolking blijft beperkt. Hij zit dan ook al meer dan 40 jaar in ballingschap, eerst in Egypte, nadien in de Verenigde Staten. Hij vluchtte samen met zijn familie het land uit nadat ayatollah Khomeini aan de macht kwam. Critici verwijten hem de onrust te gebruiken om de macht te grijpen en de monarchie opnieuw te installeren. Iets wat bij sommige Iraniërs in het verkeerde keelgat schiet: "Noch de sjah, noch de ayatollahs: de mensen van Iran zullen geen enkele vorm van dictatuur aanvaarden en eisen vrijheid", klinkt het. Vanuit ballingschap sprak Reza Pahlavi zich in de jaren 80 uit tegen de Islamitische Republiek via toespraken, open brieven en interviews. Lange tijd bleef hij vrijwel onopgemerkt lid van de Iraanse oppositie.  Pas de voorbije jaren, in de nasleep van grote protesten in Iran, zoals in 2019 tegen de slechte economie en in 2022 na de dood van Mahsa Amini, verschijnt hij weer op de radar. Op zijn eigen website omschrijft Pahlavi zichzelf als een pleitbezorger van vrijheid, mensenrechten en democratie. Hij schrijft dan ook op X dat er "maar één manier is om vrede te bereiken: een seculier, democratisch Iran". Pahlavi werpt zich op als de persoon die dat kan verwezenlijken. In een interview met FOX News eerder deze week zei hij: "Ik heb mijn hele leven getraind om mijn land te dienen. Ik ben meer dan ooit klaar om een rol op te nemen in Iran. Ik zal daar samen met mijn landgenoten zijn om de ultieme strijd te leiden." Pahlavi's afkomst blijft een gevoelig punt. Als de zoon van Mohammad Reza Pahlavi draagt hij het erfgoed van een autoritair bewind met zich mee.  Ook zijn levensstijl roept vragen op. Pahlavi wordt bekritiseerd als een rijkeluiskindje dat ver afstaat van de realiteit van gewone Iraniërs. Zelf geeft hij toe dat hij geen vaste functie heeft. Hij zou leven van giften en de erfenis van zijn familie en leeft daardoor in enorme luxe. Peilingen tonen aan dat Pahlavi bij een deel van de bevolking op sympathie kan rekenen, vooral bij Iraniërs die niet meer in Iran wonen. Van massale steun lijkt voorlopig geen sprake.  Bovendien blijft zijn politieke aanpak zeer vaag. Op sociale media beweert hij dat hij geen politieke macht wil: "Ik streef niet naar politieke macht, maar wil de Iraniërs helpen om in deze cruciale tijd stabiliteit, vrijheid en gerechtigheid te bereiken." Tegelijkertijd presenteert hij zich wel als leider van een overgangsfase naar democratie. "Ik zet deze stap om leiding te geven aan de nationale overgang - niet uit eigenbelang, maar als dienaar van het Iraanse volk", zegt hij. In Pahlavi's nieuwe Iran wil hij een strikte scheiding tussen religie en staat en individuele vrijheden en gelijkheid voor alle burgers. Hoe de toekomstige democratie er precies moet uitzien, moet volgens hem bepaald worden in een nationaal referendum. Om daar te komen, kondigt hij een aantal stappen aan. Eerst wil hij een nationale top organiseren die een route moet uitstippelen naar een democratie en heropbouw van Iran. Daarnaast zegt Pahlavi dat hij werkt aan een economisch herstelplan voor het land. Toch is het maar de vraag hoe realistisch zijn plan is. Pahlavi heeft namelijk geen enkele formele macht binnen Iran, noch politiek of militair. Of er een terugkeer komt van de monarchie, lijkt ook niet duidelijk. "Als men een constitutionele monarchie wil, dan is dat niet aan mij, maar aan de Iraniërs om dat te beslissen", zei hij daarover bij BBC.